Po drogach wojny domowej

Na drogach środkowo północnej Santa Catariny spotykam zagadkowe napisy Caminhos do Contestado. Otóż tzw. Guerra do Contestado toczyła się w latach 1912-1916. Był to jeden z największych konfliktów społecznych kraju, a także spór terytorialny między stanami Parana i Santa Catarina. Obejmował obszar niemal 50 000 km kwadratowych. Rejon był ważny gospodarczo, bogaty w lasy, rozległe plantacje yerba mate, hodowle bydła, produkcję drewna, co doprowadziło do dużego wzrostu populacji na tym obszarze. Żyli jednak w warunkach niezbyt godnych, byli wykorzystywani i marginalizowani. 

Sytuację pogorszyło pojawienie się amerykańskiej firmy Brazil Railway Company, odpowiedzialnej za budowę linii kolejowej łączącej São Paulo i Porto Alegre. Tysiące ludzi przeniosło się w ten region, aby pracować przy budowie linii kolejowej. Wkrótce po inauguracji pracownicy stracili pracę. Spowodowało to wielki kryzys społeczny. W dodatku firma budująca kolej zyskała od państwa 15-kilometrowy pas ziemi po obu stronach linii kolejowej i wysiedliła zamieszkującą ją ludność. Ta akcja stała się przyczyną konfliktu.

Wszystko to sprawiło, że region stał się żyznym gruntem dla pojawienia się samozwańczych misjonarzy, wędrownych kaznodziei, którzy składali obietnice lepszego życia, w zamian za posłuszeństwo wobec ich nauk. Swoimi mesjanistycznymi przemówieniami przyciągali masę robotników i chłopów. Najbardziej znanym był José Maria do Santo Agostinho. Szybko zyskał zwolenników. Proporcjonalnie do wzrostu jego sławy, rosła irytacja władz i Kościoła katolickiego, gdy widzieli, jak maleją ich wpływy w regionie. Tematem najczęściej poruszanym przez José Marię do Santo Agostinho w jego przepowiedniach był koniec świata. Strach przed zagładą spowodowaną gniewem Bożym sprawił, że jego wyznawcy wzmocnili swoje posłuszeństwo mesjańskiemu przywódcy.

Pod przywództwem José Marii bezrobotni chłopi i robotnicy organizowali komuny, np. Quadrado Santo, które podobnie jak Canudos w Bahia chciały żyć bez nadzoru państwa. Nie kupowali ani nie sprzedawali towarów, tylko je wymieniali. Wierzono, że koniec świata jest bliski i nikt nie powinien bać się śmierci, gdyż nastąpi zmartwychwstanie. Utworzono także grupę zbrojną. Aby zapobiec tworzeniu się innych takich społeczności, rząd zaczął wysyłać przeciw nim wojsko.

W październiku 1912 roku pod Paraną miała miejsce bitwa pod Irani, w wyniku której zginął mnich José Maria do Santo Agostinho. Starcia trwały nadal, powodując ogromne represje i tysiące ofiar śmiertelnych. Wojna zakończyła się w sierpniu 1916 roku wraz ze schwytaniem Adeodato, uważanego za ostatniego przywódcę Contestado. Został skazany na 30 lat więzienia, ale siedem lat później zginął w próbie ucieczki. Po krwawej walce i wielu porażkach, ostatecznie wojsko pokonało walczących rodaków, a obie stany zawarły porozumienie i ustaliły granice.